Ballina / KRYESORE / Ekskluzive: Flet ambasadorja e BE-së në Kosovë Nataliya Apostolova
nataliya apostolova , evliana berani
Nataliya Apostolova, Ambasadore e BE-së në Kosovë; Intervistoi: Evliaana Berani

Ekskluzive: Flet ambasadorja e BE-së në Kosovë Nataliya Apostolova

Në intervistën ekskluzive për magazinën informative “55 minuta” , Ambasadorja e Bashkimit Evropian në Kosovë, Nataliya Apostolova ka prekur çështje të shumta me interes për publikun.

Intervistoi: Evliana BERANI 

Ajo ka folur për të arriturat por edhe për dobësitë dhe mangësitë e institucioneve të Kosovës në rrugën e tyre drejt integrimit në BE, për pasojat që mund t’i bartë Kosova dhe shtetasit e saj në rast të ngadalësimit të përfshirjes së standardeve evropiane dhe legjislacionit evropian në BE, për liberalizimin e vizave, për reformat në administratë dhe për ate pse është e domosdoshme të luftohen punësimet pa merita, korrupsioni dhe krimi i organizuar.

Berani: Ambasadore Apostolova, faleminderit shumë që pranuat kërkesën për këtë intervistë, që të jeni mysafire e magazinës “55 Minuta”.

Apostolova: Është kënaqësi të jem mysafire e juaja.

Berani: Do të doja ta filloj këtë intervistë me raportin e fundit për Kosovën që është publikuar para disa javëve në Bruksel. Mjaft shpesh e keni theksuar dhe përdorur fjalën “gota gjysmë e mbushur”. A mundeni të na zbërtheni ju lutem se çfarë mendoni me këtë dhe çfarë duhet bërë për ta mbushur këtë gotë?

Apostolova: Në të vërtetë raporti, që është raport që vlerëson se cili është avancimi i të gjitha vendeve që janë në rrugën e anëtarësimit, kandidate dhe kandidate të mundshme, në BE, është i orientuar kah reformat. Raporti i sivjetmë mbulon 18 muaj dhe na ndihmon që të bëjmë një krahasim më të mirë të disa reformave që kanë ndodhur në periudhën e kaluar. Dhe në fakt e përdori këtë vlerësimin “gota është gjysmë e mbushur” sepse në Raportin për Kosovën 2019 nuk mund të themi se nuk ka progres. Në fakt në Kosovë disa nga reformat kanë shënuar progres dhe do t’i listoj të gjitha, por duhet të jemi realistë se ka fusha ku nuk janë bërë reforma dhe se ka fusha ku vërtetë kemi pritur që të bëhet shumë më tepër.

Do të filloj duke e thënë një vlerësim skajshmërisht të rëndësishëm të cilin e kam parë nga reagimet e politikanëve të Kosovës. Kam ndjenjën se ka një lloj keqkuptimi rreth asaj se çfarë do të thotë saktësisht raporti dhe se çfarë pritet të ketë në këtë raport. Raporti është vlerësim i avancimit të Kosovës në rrugën evropiane, implementimit të MSA-së dhe Agjendës Evropiane të Reformave në të gjitha sferat e jetës, që ndjekin Acqui Communitaire (tërësinë e akteve ligjore të BE-së).

Ajo çfarë kam dëgjuar nga disa politikanë të Kosovës, por gjithashtu edhe disa komente nga gazetarë, është vetëm, dhe përjashtimisht, përqendrimi në formulimet për liberalizimin e vizave. Kështu që dua t’i sigurojë shikuesit e këtij emisioni se Raporti i Vendit për Kosovën është shumë më i gjerë, dhe shumë më i rëndësishëm se sa vetëm një kriter, që ka të bëjë me liberalizimin e vizave.  Me fjalë të tjera, ky raport nuk është një vlerësim i përmbushjes së kritereve për liberalizim të vizave nga Kosova.

Kështu që deklaratat se ky raport nuk është autentik, nuk e tregon procesin e reformave në mënyrë të drejtë sepse nuk ka asgjë të re për liberalizimin e vizave, është shumë i gabuar sepse në përmbledhjen hyrëse të raportit është një paragraf ku shkruhet se Kosova i ka përmbushur 95 kriteret e saj dhe tani i mbetet Këshillit të vendosë për këtë çështje dhe, thuhet aty, urgjentisht. Pra, ky është maksimumi që ky lloj raporti mund të thotë.

Por, jam pak e shqëtësuar e gjithashtu edhe e zhgënjyer që ky raport po shihet vetëm përmes prizmit të liberalizimit. Është një vlerësim shumë i pasur në hollësi, në thellësi, për atë se cili është procesi i reformave në çdo sferë të jetës.

Berani:  Dhe të gjitha çfarë duhet të përmbushin institucionet dhe shoqëria e Kosovës për t’u anëtarësuar në BE? Korrekt?

Apostolova: Saktësisht, ka disa faza para anëtarësimit. Pra, çfarë do të thotë “gota gjysmë e mbushur”? Kjo do të thotë se, për shembull në sundimin e ligjit Kosova ka arritur progres, në dhjetor të vitit 2018 është miratuar një pako legjislative shumë e rëndësishme…

Berani: Në të vërtetë doja të ju pyes për këtë. Ishte nëntori, dhjetori, koha kur shumë ligje u miratuan nga Kuvendi.

Apostolova:  Dhe, kjo është shumë e rëndësishme sepse e shtron themelin për zhvillimin e sundimit të ligjit. Kemi Kodin Penal, Sinjalizuesit, Përgjegjësinë e Gjyqtarëve dhe Prokurorëve, Konfiskimin e kështu me radhë. Kjo është korniza ligjore, pra ky është vërtetë një përparim, miratimi , por natyrisht tani vjen momenti shumë i rëndësishëm ku duam të shohim implementimin e tyre.

Berani: Ambasadore Apostolova, më falni që po ju ndërpres, por kur flasim për këtë pako të ligjeve që në fakt janë kritere për rrugën evropiane të Kosovës, a është ajo në përputhje me standardet evropiane? Ligji për Konfiskim, Ligji për Konfliktin e Interesit? Bashkimi Evropian ka pasur kërkesa mjaft specifike për këto ligje, dhe këto nuk janë saktësisht ajo që ka kërkuar BE-ja?

Apostolova:  Më lejoni të shpjegoj se si e këshillojmë Qeverinë e Kosovës, ministritë, çfarë lloj stereotipi dhe çfarë lloji i modelit është i përshtatshëm që të ndiqet nga Kosova gjatë krijimit të një ligji. Në zyrën time, në zyrën e Përfaqësuesit të Posaçëm të Bashkimit Evropian kemi një divizion të tërë, i cili quhet Mekanizmi Shqyrtues i Legjislacionit – këta janë ekspertë ligjorë nga Shtetet Anëtare – që punon me institucionet e Kosovës në ndarjen e praktikave të mira në Acqui Communittaire të cilin Kosova preferohet ta transpozojë në projektligje të saj tani, në mënyrë që të kursehet kohë kur të fillojnë negociatat dhe kur kjo do të jetë një prej obligimeve si pjesë e procesit të negociimit.

Pra, ajo çfarë po bëjmë ne si BE është se po propozojmë mënyrën më të mirë se si duhet të duket një ligj i Kosovës gjatë përpjekjeve për të rregulluar një sektor apo fushë të caktuar. Pastaj, varet nga Ministria nëse do të marrë për bazë këshillat tona. Ne, natyrisht do të donim të kishte implementim prej 100% të Acqui Communnittaire dhe nëse kjo nuk është e mundur, së paku do të donim që shumica e standardeve të BE-së të reflektohen në ligje. Pas kësaj, këto shkojnë në Qeveri ku Qeveria i miraton e mëpastaj shkojnë si propozim në Kuvend.

Ajo çfarë kam parë, fatkeqësisht, në masë të madhe, në disa nga projektligjet është se ne kemi ofruar këshillat tona e Ministritë dhe Qeveria vërtetë i kanë dëgjuar ato, kështu që projektligji kur është përcjellur në Kuvend ka qenë shumë i mirë. Mirëpo fatkeqësisht në masë të madhe, pasi të përcjellet ai kur kalon nëpër komisionet e ndryshme, ku partitë e ndryshme politike kanë përfaqësuesit e tyre, këto projektligje amendamentohen kaq shumë sa që nuk dua të them gjithmonë, por jo rrallë projektligji merr përmbajtjen që nuk përputhet me standardet e BE-së.

Në këso raste, unë besoj që është më mirë që Qeveria të tërheqë këto ligje në mënyrë që të mos miratohet diçka që në fakt do të jetë shumë më e dëmshme për Kosovën se sa që do ta ndihmojë  afrimin e saj me BE-në.

Berani:  A keni ju si BE ndonjë program për edukimin e Deputetëve?

Apostolova: Natyrisht, e kemi ka disa vite. Por nuk është vetëm edukimi i Deputetëve, do të thoja se është një çështje më komplekse. Së pari, është vullneti shumë i fortë politik nga të gjitha partitë politike për të përqafuar standardet me të vërtetë të larta evropiane kur duan të prodhojnë legjislacion të caktuar.

Pra, nëse i kthehemi Raportit të Vendit, dua të jap një shembull ku Kosova duhet të lavdërohet për atë që ka bërë, dhe është e shkruar në raport se reforma e administratës publike është zhvilluar me të vërtetë shumë mirë. Aty e kemi një pako tjetër të ligjeve të miratuara, Ligji për Pagat, Ligji për Shërbyesit Civil dhe Ligji për Organizatat e Pranuara. Pra, ka qenë një hap madhor para që është miratuar Ligji për Pagat sepse për herë të parë Buxheti i Kosovës e din se sa e paguan secilin shërbyes civil.

Berani: Por, ju gjithashtu keni qenë paksa skeptike, dhe e keni shprehur skepticizmin tuaj në lidhje me këtë ligj si dhe ndikimin që mund ta ketë ai në Buxhet?

Apostolova:  Saktësisht, ne kemi propozuar një skemë për Ligjin për Paga,  në të njëjtën mënyrë që tashmë e shpjegova se si punojmë me ministrinë, dhe pastaj nisën diskutimet në Kuvend. Por, përsëri varet nga partitë politike të vendosin nëse duan të ndjekin këshillat tona apo t’i amendamentojnë ato, dhe më duhet të them se i ndoqën ato deri në një masë të caktuar, por kishte disa amendamente për të cilat ne menduam se nuk ishin shumë të mençura, sepse në njëfarë mënyrë ato kërcënonin thyerjen e tërë sistemit në Ligjin e Pagave.

Berani: Pse?

Apostolova:  Nuk mund të ketë trajtim të veçant vetëm për kategori të caktuara të shërbyesve civilë apo shoqatave, sindikatave krahasuar me të tjerat, duhet të jetë trajtim i barabartë dhe të gjitha duhet të bien nën një skemë të njëjtë. Nëse nuk ndodhë kështu, atëherë nuk ka trajtim të drejtë të tyre.

Fundja, kjo  është arsyeja pse kemi parë një sërë demonstratash, të disa sindikatave dhe të disa profesioneve që nuk ishin trajtuar mirë me këtë ligj. Dhe, dua të nënvizoj edhe një herë se sa është e rëndësishme që këshillat tona të ndiqen, pra kur  i ofrojmë ato ne  duam të shohim me të vërtetë që Acqui Communnittaire transpozohet në ligjet e Kosovës në mënyrë të duhur. Në të kundërtën, ai mund ta dëmtojë sistemin në vend se ta ndihmojë atë.

Berani: Të ndalemi edhe pak te reformat administrative, për hir të opinionit publik. Është e rëndësishme që opinioni ta kuptojë drejt, pse është i rëndësishëm transpozimi i legjislacionit të BE-së ( Acqui Communnittaire) në sistemin ligjor të Kosovës .  Nëse institucionet e Kosovës nuk e respektojnë dhe nuk e reflektojnë Acqui Communnittaire në legjislacionin vendor,  si do të ndikojë kjo në rrugën evropiane të Kosovës në të ardhmen?

Apostolova: Do të thoja negativisht.

Berani: Çfarë mund të ndodhë?

Apostolova:  Për tu bërë anëtar i BE-së duhet kaluar një proces negociatash, i cili kalon nëpër negociimin e kapitujve dhe kjo ndodh kur një vend pranon ftesën për hapjen e këtyre negociatave. Natyrisht Kosova në këtë moment është ende një Kandidat Potencial, por sidoqoftë, ajo që duam t’i ndihmojmë Kosovës që të prodhojë për momentin është në fakt ky transpozimi i Acqui Communnittaire gjë të cilën vendet tjera janë duke e bërë përmes negociimit të kapitujve, kurse Kosova këtë mund ta bëjë tani gjatë krijimit të këtyre ligjeve, sepse disa nga këto ligjee…ju jeni demokraci e re, shtet i ri, institucionet e juaja janë të reja dhe kjo është arsyeja se tani jeni duke i hartuar për herë të parë këto ligje, për shembull Ligji për Pagat nuk ka ekzistuar, Ligji për Administratën Publike dhe e gjithë pakoja nuk kanë ekzistuar. Pra, në mënyrë që të mos bëhet kjo dy herë apo tre herë brenda një periudhe kohore, ju mund ta bëni këtë tani dhe pastaj kur një ditë filloni negociatat, procesi i negociimit do të jetë më i shkurtë.

Berani: Pra, ju po thoni, më mirë bëjeni tani, sesa kur të fillon negociimi sepse atëherë do të ju duhet ta bëni përsëri.

Apostolova:  Apsolutisht. Në fakt ne po kursejmë kohë dhe po e sjellim Kosovën shumë më shpejtë në rrugën evropiane.

Berani: Ambasadore, ka shumë deklarata nga ju dhe nga zyrtarët e BE-së, por edhe nga zyrtarët tjerë ndërkombëtarë, në lidhje me korrupsionin dhe krimin e organizuar , që si thuhet është përhapur në shkallë të gjerë në Kosovë. A mundeni, ju lutem, me pak fjalë të na sqaroni se ku rangohet Kosova në lidhje me këtë? A ka ndonjë arritje, apo gjithçka është kaq e errët?

Apostolova:  Asgjë nuk është e errët. Të fillojmë nga këtu. Kosova ka arritur progres në luftimin e korrupsionit dhe krimit të organizuar dhe po të mos e kishte bërë, misioni vlerësues, i cili erdhi para disa kohe nga Komisioni për të verifikuar se ku qëndron Kosova në këtë kriter për liberalizimin e vizave, raporti nuk do të ishte pozitiv. Për shkak se ishte pozitiv raporti thoshte se të 95 kriteret janë përmbushur.

Por, është shumë e rëndësishme të kuptohet se luftimi i korrupsionit dhe krimit të organizuar nuk është vetëm një kriter për liberalizim të vizave për Kosovën. Ai është shumë më tepër, është në fakt sundim i ligjit, është pjesë e sundimit të ligjit. Ai sjellë përfitime jo vetëm për t’i bindur Shtetet Anëtare të vendosin për liberalizim të vizave. Kuftimi i korrupsionit në fakt i sjell përfitime të gjithë shoqërisë kosovare. Sepse pa luftimin e korrupsionit dhe krimit të organizuar asgjë nuk do të përparojë në Kosovë.

Tani, strategjia e Ballkanit Perëndimor, nëse ju kujtohet, fliste për gjashtë partnerët me fjalë shumë të hapura, me fjalë shumë të sinqerta dhe po fliste për kapjen e shtetit, krimin e organizuar. Grupe që në të vërtetë e pengojnë përparimin ekonomik te gjashtë partnerët dhe Kosova nuk përbën përjashtim , kështu që kur themi se krimi i organizuar dhe korrupsioni është një e keqe që është tipike për shumë vende në botë, kjo është e vërtetë, Kosova nuk është përjashtim. Megjithate është shumë e rëndësishme se a e merr seriozisht këtë çështje dhe me çfarë mjetesh e instrumentesh luftohet ai nga elita politike dhe udhëheqja e këtij vendi.

Berani:  Me kornizën ligjore ne nuk qëndrojmë keq. Thuhet se problemi është zbatimi, apo jo?

Apostolova:  Absolutisht. Korniza ligjore ngadalë, por shumë qëndrueshëm, po ecën në drejtimin e duhur. Ajo që duam të shohim është zbatimi shumë i fuqishëm i saj. Por, edhe unë dua ta shfrytëzoj këtë forum këtu dhe të them diçka shumë të rëndësishme për popullatën e Kosovës, për popullin e Kosovës. Çfarë do të thotë korrupsion? Korrupsion nuk janë vetëm skemat e krimit të organizuar. Korrupsion është nepotizmi, korrupsion është përzgjedhja pa meritë në poste drejtuese. Korrupsion janë njerëzit që zënë dy pozita dhe marrin dy paga.

Berani:  Apo tre e katër…

Apostolova: …në kundërshtim me ligjin. Korrupsion është përzgjedhja pa merita e mësuesve, drejtorëve apo pozuta tjera të rëndësishme në sistemin arsimor që në të vërtetë e prodhojnë brezat e ardhshëm të Kosovës. Pra, korrupsioni është shumë i gjerë. Dhe ajo që duam të shohim është që të gjitha këto vese të trajtohen me vendosmëri politike dhe me pranueshmëri të fortë se nuk ka interes e qëllime politike prapa. Unë jam ende e brengosur se ky nuk është rasti në Kosovë.

Berani: Po, ju keni qenë kritike edhe kur….

Apostolova:  Dhe jo vetëm unë…

Berani: kur Ambasadori i Mbretërisë së Bashkuar në fakt dha dorëheqje .. 

Apostolova: … nga Bordi i KBCA, në lidhje me disa emërime të cilat vërtet ishin përtej perceptimeve tona mbi përzgjedhjet e bazuara në meritë. Dhe unë mund t’ju premtoj se do të mbetemi ashtu. Ne kurrë nuk do të ndërhyjmë në punët e brendshme, se në fund të ditës institucionet e Kosovës vendosin , është në to se si i marrin vendimet. Por, unë mendoj se është përgjegjësi  e jona dhe detyrim i imi të flasim kur shohim diçka që shkon kundër parimeve evropiane.

Berani: Përsëri për hir të publikut, nëse këto lloje të emërimeve dhe punësimeve vazhdojnë, cilat do të jenë pasojat për popullin e Kosovës? A do ta pengojnë të ardhmen e Kosovës dhe integrimin e saj në BE?

Apostolova:  Natyrisht. Sepse edhe në këtë Raportin e Vendit tani për vitin 2019, kjo është një nga kritikat shumë të forta që mund të shihni brenda, së bashku me taksën 100% e cila edhe për ne është shumë e papranueshme. Por këto lloje emërimesh, ky lloj nepotizmi ekzistues nga njëra anë po e pengon pjesën e BE-së sepse po shkon kundër parimeve të BE-së, por në anën tjetër po pengon zhvillimin e Kosovës dhe mirëqenien e popullatës së Kosovës, sepse ju duhet të luftoni papunësinë, ju ende duhet të luftoni mangësitë në arsim, ju duhet të luftoni ritmin e ngadaltë të zhvillimit ekonomik.

Pse është kështu si është? Për shkak se ju nuk i keni hequr qafe këto skema korrupsioni, të cilat në fakt i bëjnë, për shembull zyrtarët publikë, dy herë ose tre herë më të paguar se punëtorët në sektorin privat. Pra, kjo do të thotë se ka menjëherë përplasje dhe shtrembërim të konkurrencës në treg. Pra, kjo është e papranueshme. Kur në sistemin arsimor ka drejtorë të cilët nuk përzgjidhen sipas standardeve të larta që ne të gjithë duam t’i shohim për fëmijët tanë…

Berani: Bazuar në merita.

Apostolova:  Bazuar në meritë. Kjo do të thotë se kjo ndikon menjëherë në cilësinë e arsimit dhe ngadalëson reformën në të cilën po investojmë miliona e miliona. Pra, e gjithë kjo është shumë e lidhur me mirëqenien e popullit të Kosovës dhe jam shumë e lumtur që po më pyetni për këtë, sepse ajo që po bëjmë ne duhet të dëgjohet dhe të pranohet nga publiku i Kosovës si diçka që nuk është bërë për elitën, për menaxhmentin apo për udhëheqjen e Kosovës. Nuk është për ta. Në të vërtetë, përpjekjet tona janë që t’i bëjnë njerëzit e Kosovës të jetojnë më mirë.

Berani: Mis Apostolova, ju takoni rregullisht përfaqësues të institucioneve të Kosovës. A ua tregoni këto gjëra,  si reagojnë ata?

Apostolova:  Absolutisht. Unë përdor të njëjtën gjuhë dhe gjithmonë do ta bëj këtë , sepse ky është mandati që kam dhe mendoj se duke folur të vërtetën,  me udhëheqësinë e me institucionet, unë në të vërtetë i ndihmoj ata. Fundja,  gjithkush thotë dhe është një deklarim konsensual që Kosova dëshiron të ecë përpara në rrugën e saj evropiane. Nuk ka rrugë të shkurtër. Procesi i reformës është e vetmja mënyrë që ju të mund të arrini një marrëdhënie shumë më të fortë dhe shumë më të shpejtë me Bashkimin Evropian, ku ju përkisni.

Berani:  Pra, po kapërceni përgjigjen e përfaqësuesve, pjesën se si reagojnë ata? A janë ata kooperues dhe a janë në dijeni sa e rëndësishme është kjo?

Apostolova:  Oh, mendoj se e kuptojnë shumë mirë dhe ne argumentojmë kur shprehim pikëpamjen tonë për disa çështje për të cilat kemi shqetësime. Mendoj se vullneti politik ende mungon dhe gjithashtu duhet të ketë përfshirje shumë më të fortë të qeverisë në mënyrë që të përparohet me reformat.

Berani:  Gëzohem që ka polemika sepse vetëm në atë rast mund të pritet progres. Ne duhet të lëvizim në disa çështje të tjera. Papunësia. Papunësia është dukshëm e lartë. Varfëria është mjaft e përhapur. BE përveç rolit politik dhe ligjor për të këshilluar dhe ndihmuar institucionet e Kosovës dhe popullin e saj për të përmirësuar kushtet, është angazhuar edhe në përmirësimin e gjendjes në ekonomi. A ka ndonjë projekt të prekshëm apo çfarë do të theksonit, çfarë ka bërë BE në 20 vitet e fundit për të ulur varfërinë dhe papunësinë këtu?

Apostolova: BE-ja ka bërë shumë dhe jam pak e shqetësuar që ndoshta nuk e kemi publikuar mjaftueshëm atë që kemi bërë. Sepse kur flas me njerëzit unë shoh se nuk kanë mjaftë informacion se cili është roli ynë në Kosovë, por edhe në rajon. Unë vetëm dua të përmend se ka projekte emblematike nga të cilat Kosova përfiton në ditët e sotme dhe le të përqendrohemi në Prishtinë. Menaxhimi i ujit, që tani Prishtina ka ujë 24/7, është në të vërtetë një projekt i BE-së. Le të flasim për Termokosin, ngrohja që bëhet në Prishtinë është një projekt i BE-së. Pra, do të doja të publikoja më shumë punë që po bëjmë. Prej kohësh ne kemi qenë në një farë mënyre të përulur dhe e shoh që ndoshta kemi gabuar sepse vetëm përmes theksimit dhe shfaqjes së asaj që kemi bërë dhe është rreth nesh,  njerëzit do të shohin se BE-ja nuk lidhet vetëm me liberalizimin e vizave dhe BE-ja, nuk lidhet vetëm me dhënien e këshillës për këtë apo atë lider, apo ministër…

Berani:  Kur jemi te numrat, sa njerëz kanë qenë të punësuar përmes projekteve të BE-së? Cila është shifra në numra, sa të mëdha ishin investimet?

Apostolova:  Është e vështirë të thuhen shifra rreth krijimit të vendeve të punës, por unë do të shpjegoj për shembull se në cilat fusha kemi filluar dhe po vazhdojmë me asistencën tonë dhe mund të llogarisni ose ndoshta njerëzit mund të kuptojnë se cili është kontributi ynë. Ne kemi qenë të përfshirë në kulturë, në ndërmarrjet e vogla dhe të mesme, në zhvillim. Vetëm në arsim në Kosovë deri tani kemi të ndërtuara  86 shkolla. Po punojmë në menaxhimin e ujërave të zeza dhe jo vetëm në Prishtinë por në gjithë Kosovën. Jemi duke shikuar projekte shumë të rëndësishme si p.sh. kur do të keni fabrikën e re që do të ndërtohet për energji në Kosovë, ne do ta dekomisionojmë në fakt ekzistuesen dhe do ta pajisim atë të dytën, e cila do të ekzistojë ende, me filtra.

Berani:  Ishte 75 milionë?

Apostolova:  Po 75 milion. Dua vetëm të jap shkallën e këtij investimi sepse këto investime janë të mëdha. Vetëm në arsim p.sh. kësti i ardhshëm do të jetë 6 milionë dhe deri më tani kemi investuar një shumë të madhe parash, kështu që investimet janë të gjitha aty, por tani ajo që është e rëndësishme dhe atë që unë shoh si mungesë dhe mospërputhje në Udhëheqësinë e Kosovës në këtë moment është fakti se investimet janë këtu, donatorët janë këtu, ne dhe të tjerët, por ajo që më pëlqen dhe dëshiroj ta shoh më shumë është një planifikim strategjik se si në 2,3, 5, 10 vitet e ardhshme këto investimet do të vihen në shfrytëzim të popullit të Kosovës. Sepse në momentin që shoh disa nga projektet tona të cilat janë jashtëzakonisht të rëndësishme dhe të cilat duhet të shkojnë më tej, të kenë faza të mëtejshme, ato duhet të zbatohen dhe të ri-zbatohen, ngadalësohen ose  ndalen në momente të caktuara. Dalin në sipërfaqe problemet me pronën , kontestet mbi pronësinë e tokës për shembull… Ka një diskutim me pushtetin lokal që nuk po mbështet zhvillimin e mëtejshëm të këtij projekti dhe në fund të ditës strategjia që ne duam të zbatojmë është në të vërtetë … Më lejoni t’ju jap një shembull

Berani:  Zj. Apostolova,  diçka nuk shkon si duhet këtu? Investimet janë të mëdha, komuniteti ndërkombëtar – donatorët janë të pranishëm, edhe qeveria thotë se po investojnë. Nga ana tjetër, varfëria nuk po zvogëlohet, papunësia nuk po zvogëlohet dhe numri i të rinjve që migrojnë dhe largohen nga vendi është në rritje! Pra, çfarë nuk është në rregull këtu?

Apostolova:  Ka disa gjëra që nuk janë në rregull, por më lejoni të filloj nga kjo. Kosova duhet të ketë edhe durim pak. Çfarë dua të them me këtë? Të shohim pak përreth. Kosova është demokracia më e re, Kosova është vetëm 10 vjeçe. Institucionet tuaja, shtetësia juaj gjithçka që po zhvilloni është për herë të parë. Pra, ne jemi të vetëdijshëm për këtë. Kjo është arsyeja pse Kosova është numri 2 për kokë banori sa i përket fondeve tona në të gjithë botën. Pra, në Kosovë shpenzojmë numrin e dytë më të madh të investimeve. Ajo radhitet pas Palestinës për thithje fondesh. Pra, po sjellim këtu një shumë të madhe parashë, 100 milionë në vit, që është një ndihmë shumë e madhe. Por, ju gjithashtu duhet të keni kapacitetet për të shfrytëzuar këto para. Ajo që po shohim dhe ajo për të cilën jemi të shqetësuar është se institucionet nuk janë të përgatitura që projektet që po propozoni për financim nga IPA ose burime të tjera të ndihmës sonë, ato në fakt nuk kanë mundur të punojnë. Pastaj duhet të ndihmojmë përgatitjen e projektit dhe ka një sërë pengesash tjera, si për shembull, vlerësimi nuk është bërë si duhet, prona tokësore nuk është e lirë dhe probleme të tjera burokratike të cilat në fund e ditës sjellin një projekt shumë të mirë të zgjasë 10 vjet. Pra, ky është një problem i madh dhe për shembull projekte shumë të famshme si  ai ….që e kemi stopuar për mometin. Gjala është për projektin e deponisë së mbetjeve të rrezikshme, projekt ky tejet i rëndësishëm  sepse ka ndikim në shëndetin dhe jetën e popullit të Kosovës.

Berani:  Kush ishte problematik te projekti i stopuar? Ishte komuna apo..?

Apostolova: Më lejoni t’ju jap një shembull. Ky projekt në të vërtetë kishte filluar dhe ishte menduar të fillojë 10 vjet më parë. Ajo që ndodhi ishte, në fakt, se ky projekt shumë i mirë dhe shumë social, për shkak të disa problemeve burokratike që përfshinin qeverinë e mëparshme, qeverinë e tanishme, kryetarët e mëparshëm e ata aktualë të komunës, qeverisjes lokale, në fund të ditës, aq shumë e zgjatën afatin kohor, sa që e tejkaluan atë.  Paratë e IPA-së, si e dini, kanë të përcaktuar mënyrën se si duhet shfrytëzuar paranë e po ashtu kanë të caktuara edhe afatet kohore. Pra, kur afati tejkalohet, ne detyrohemi të ndalim financimin.

Berani:  Sa projekte janë ndërprerë deri më tani?

Apostolova:  Më duhet të them se nuk ka aq shumë, por që janë ndërprerë janë shumë të rëndësishme. Për shembull, unë i kam ndërprerë, dhe mendoj se është shumë e rëndësishme ta përmendi këtë këtu, i kam ndërprerë edhe disa projekte në veri. Atje i ndërpremë projektet sepse dëshironim të shihnim procedura të ndershme dhe transparente të prokurimit në përputhje me rregullat e BE-së. Pa korrupsion dhe pa ndonjë pikëpyetje për mënyrën se si po shkon procesi. Pra, për këtë arsye ne kemi ndëprerë projekte emblematike atje. Por më lejoni të jem shumë e qartë po ashtu, ne nuk i shpenzojmë paratë tona, por paratë e taksapaguesve tanë. Jemi nën mbikëqyrje të fortë, kështu që çdo euro që harxhojmë në Kosovë është e shqyrtuar, kemi auditime, dhe për këtë arsye, kurrë nuk do t’i shkeli rregullat që kemi. Për këtë arsye, projekti për mbeturinat e rrezikshme është ndërprerë dhe ishte në vlerë 12 milionë euro –  ishte grant. Ky projekt ndikon drejtpërdrejt në shëndetin e qytetarëve. Më vjen vërtetë shumë keq , por na u desh ta bëjmë këtë sepse nuk kemi zgjidhje tjetër. Financimi tjeshtë ka një afat kohor.

Berani:  Pra, këto janë rregullat, apo jo?

Apostolova:  Pikërisht, po. Dhe ne po lëvizim në drejtim të ndërprerjes së projekteve të tjera dhe është e rëndësishme që qeveria e këtij vendi të marrë përgjegjësinë për të shmangur ardhjen në këtë pikë. Kjo është ajo që dua të them me planifikimin strategjik. Duam të shohim në 1, 2, 3, 5 vitet e ardhshme se si do të përdoren fondet që kemi vënë në dispozicion. Unë dua të shtoj diçka shumë të rëndësishme këtu. Në Instrumentin e radhës së Para-Anëtarësimit, i cili është në fakt fondi për Ballkanin Perëndimor, sigurisht nuk do të kemi zarfe për secilin vend, siç është rasti tani. Do të ketë vetëm një grumbull parash. Pastaj, secili prej 6 partnerëve do të konkurrojë me projekte, kështu që nëse nuk keni projekte të pjekura, të përgatitura mirë, të dizajnuara mirë, atëherë Kosova nuk është një konkurrent. Për këtë arsye, ne vazhdimisht po i shtyjmë qeveritë dhe ministritë ta shohin që kjo është shumë e rëndësishme. Duam të shohim ekspertë, njerëz të trajnuar mirë dhe të përgatitur mirë që punojnë në ministri, të përzgjedhur në ato pozita në bazë të meritave dhe të cilët do të zhvillojnë këto projekte.

Berani:  A është e mundur të zhvendoset fokusi, të punohet më shumë me mediat dhe shoqërinë civile? BE-ja është duke u fokusuar shumë me institucione, pra fondet kryesisht drejtohen tek institucionet.

Apostolova: Por, kjo është mënyra si punojmë. Ne jemi një organizatë dhe partneri ynë është qeveria. Natyrisht, kemi mbështetje të fuqishme për shoqërinë civile, mbështetje shumë të fuqishme për mediat. Sapo bisedova me drejtorin e RTK dhe i diskutuam thirrjet e ndryshme për aplikim që janë të hapura tani sepse duam të fuqizojmë mediat, për t’i bërë të vetëdijshme, për t’i bërë shumë më të pavarura dhe për t’i përgatitur ato për sfidat që paraqet shoqëria tani.

Berani:  Kemi dy ose tre çështje të tjera, dhe koha po fluturon. Tarifat janë ende në rendin e ditës. Dialogu midis Kosovës dhe Serbisë. Presidenti i Serbisë Vuçiç dëshiron që tarifat të hiqen në mënyrë që Beogradi t’i kthehet dialogut. Nga ana tjetër, Kryeministri i Kosovës, Haradinaj këmbëngul që tarifat nuk do të tërhiqen derisa Serbia ta njohë Kosovën si shtet të pavarur ose derisa të arrihet marrëveshja e paqes mes tyre.  Jemi të bllokuar me dialogun, apo nuk jemi?

Apostolova:  Nuk do ta quaja këtë bllokim, sepse nëse diçka vendoset nga qeveria, ajo gjithashtu mund të revokohet nga qeveria. Pra, ia kemi bërë të qartë kryeministrit, në shumë raste, që tarifat duhet të revokohen. Ai ka pranuar letra nga Presidenti Juncker, Përfaqësuesja e Lartë Mogherini, nga komisioneri Hanh i cili erdhi këtu me qëllim ,dy ose tre herë, për të diskutuar me kryeministrin disa mënyra të tjera se si të diskutohen çështjet lidhur me pengesat të paraqitura nga shtetet e tjera përballë të Kosovës. Në të vërtetë, ekziston një marrëdhënie shumë e ngushtë në mes të rifillimit të dialogut dhe tarifave. Ne gjithashtu kemi vërejtur se tarifat nuk janë të rëndësishme vetëm për shkak të dialogut dhe për këtë arsye kërkojmë që ato të anulohen. Tarifat shkelin shpirtin e MSA-së.

Berani:  Lirinë e lëvizjes?

Apostolova: Pikërisht. Së dyti, tarifat shkelin marrëveshjen e CEFTA-s. Pra, kështu, Qeveria e Kosovës duhet të mendojë dy herë nëse kjo është fryma e integrimit rajonal, në aspektin ekonomik të rajonit, për të cilin ne mendojmë se kemi një pengesë. Pajtohem me ju, dhe me Kryeministrin takohemi çdo javë në diskutime. Deri më tani, nuk kam parë ndonjë shenjë se ai do të heqë tarifat, por shumë akterë politikë, duke përfshirë edhe ata brenda Kosovës, kanë bërë presion që ai të rishqyrtojë vendimin e tij. Unë jam e sigurt se arsyeja do të mbizotërojë, dhe nëse duam që dialogu të vazhdojë, tarifat duhet të hiqen. Por ky nuk është kushti i vetëm, siç e dimë të gjithë, sepse dialogu nuk është vetëm fillimi i procesit të negociatave. Gjëja më e rëndësishme është fundi i lojës.

Berani:  A do të ndryshojë fokusi i këtij dialogu? Fillimisht, në vitin 2011  u nis si bisedime teknike për çështjet e përditshme midis Kosovës dhe Serbisë. Por, tani, po bëhet gjithnjë e më shumë politik. A është ende BE-ja akteri kryesor në këtë lloj debati të ri?

Apostolova:  Në fakt, BE-ja është thjesht lehtësuese e dialogut. Dhe ky mandat i është dhënë BE-së nga OKB-ja. Pra, BE-ja gjithmonë do ta lehtësojë dialogun. Por më e rëndësishme, është pjesa e parë e pyetjes suaj. Në të vërtetë, dialogu teknik ka zgjatur për një kohë dhe takimet në Bruksel, shkëmbimi i mendimeve duhet të bëhet në përputhje me dhjetëra marrëveshjet e nënshkruara në Bruksel. Është parë progres në disa marrëveshje, të tjerat nuk po implementohen aq shumë. Pra, në fund të ditës, të dy palët vendosën se kishte nevojë për një diskutim më të fuqishëm rreth rezultatit përfundimtar. Kjo u tha nga presidentët dhe kryeministrat e të dy vendeve – se ata duan një marrëveshje përfundimtare, ligjërisht të detyrueshme dhe një marrëveshje gjithëpërfshirëse që reflekton çështjet e hapura midis Kosovës dhe Serbisë.

Berani:  Përfshirë kufijtë?

Apostolova:  Nuk do të thosha se kufijtë janë përmendur ndokund, por ka pasur një diskutim rreth kufijve që po rri pezull në shumë vende. Ajo që kanë përmendur Përfaqësuesit e Lartë të BE-së është se në këtë dialog ekzistojnë linja të kuqe dhe parime udhëheqëse, e ato janë: parimet e të drejtës ndërkombëtare dhe – ajo që është shumë e rëndësishme – stabiliteti në rajon. Pra, ne të gjithë duam të shohim rifillimin e këtyre bisedimeve dhe të gjithë duam që këto tarifa të hiqen. Si BE, ne nuk mendojmë se tarifat janë të dobishme më, siç e kam thënë në disa raste, ne kemi kuptuar qëllimin e marrjes së kësaj mase në fillim, por mesazhi është përçuar. Tani, duhet të shohim tablon e madhe, dhe tabloja më e madhe është marrëveshja përfundimtare.

Berani:  Në këtë proces si lehtësuese, a po bashkëpunon BE-ja me vendet e tjera, të tilla si Shtetet e Bashkuara, apo organizata të tjera shumëpalëshe si OKB?

Apostolova:  Po, në të vërtetë, SHBA-ja ka qenë gjithmonë partneri ynë strategjik në këtë proces dhe ata kanë marrë pjesë në diskutime edhe pse formalisht nuk kanë një ulëse në tryezë. Por, megjithatë, BE-ja gjithnjë konsultohet me Shtetet e Bashkuara dhe ata janë pjesë e këtyre diskutimeve. Kohët e fundit kemi parë disa nisma që vijnë nga Shtete të mëdha Anëtare, nga të cilat përfaqësuesit e lartë mirëpresin çdo lloj iniciative që ndihmon në zhvillimin e procesit. Pra, ato janë të përfshirë të gjitha në mënyrën e tyre, varësisht nga gjërat që diskutohen. Gjëja më e rëndësishme është të aktivizohet ky proces dhe të arrihet një përfundim sepse në të dy anët është popullsia ajo që po vuan.

Berani:  Dhe po lodhet. Para se të mbarojmë këtë intervistë të gjatë për të cilën u jam shumë mirënjohëse, dëshiroj t’ju pyes për temën me të cilën janë të preokupuar qytetarët – regjimi i vizave ose liberalizimi i vizave. Komisioni Evropian dhe Parlamenti Evropian, për herë të dytë me radhë, rekomanduan liberalizimin e vizave. Pse nuk po ndodh ai?

Apostolova:  Keni të drejtë, kjo ka ndodhur dy herë, por institucionet kanë konfirmuar sërish mendimin e tyre se duhet të ketë liberalizim të vizave në Kosovë. Ka një proces dhe duhet të jemi të vetëdijshëm për këtë proces. Bashkimi Evropian është një organizatë shumë e komplikuar dhe kemi 28 Shtete Anëtare, dhe vendimet gjithmonë merren me konsensus. Ndonjëherë kemi votime që kërkojnë një shumicë, gjë e cila do të ndodhë me këtë çështje. Dhe në mënyrë që kjo të jetë e përgatitur, nevojiten shumë konsultime. Shtetet Anëtare duan të sigurohen se po bëjnë zgjedhjen e duhur. Gjithashtu dua të përmend arsyen pse është shtyrë ky proces. Kjo ka ndodhur për shkak të disa kërcënimeve që erdhën në Evropë, të tilla si fluksi i migrimit, sulmet terroriste, skemat e krimit që depërtuan në Evropë. Çështje të tilla si korrupsioni, krimi i organizuar dhe menaxhimi i flukseve të migracionit kanë qenë gjithmonë shumë të rëndësishme.

Berani:  Pra, arsyeja nuk qenka se pesë  Shtete Anëtare të BE-së nuk e kanë njohur Kosovën ende?

Apostolova:  Nuk ka të bëjë fare me këtë. Unë nuk mendoj se ne duhet t’i përziejmë këto dy çështje. Jo-njohësit, siç i quajmë ata, nuk janë problemi kryesor në procesin e liberalizimit të vizave. Ajo që është e rëndësishme është që Kosova të merr dy të tretat e votave në Komisionin Evropian. Ju mund të dëgjoni konfigurime të ndryshme se si të arrihen këto 2/3 e votave. Por mesazhi që i dërgojmë qeverisë së Kosovës është “vazhdoni procesin”. Kjo do të ndodhë, vendimi do të merret, diskutimi do të fillojë së shpejti për vendimin përfundimtar, jam e sigurt. Por vazhdoni procesin. Por nëse  ndodhin ngjarje të veçanta, të tilla si emërimi i personave emblematikë që nuk duhet të mbajnë pozita të tilla, të tillë që janë dënuar për krime të ndryshme, e që shkojnë përtej perceptimit tonë mbi sundimin e ligjit,  të gjitha këto luajnë një rol në marrjen e këtij vendimi.

Berani:  Pra, është perceptimi për Kosovën që do të luajë rol në marrjen e vendimeve?

Apostolova:  Pikërisht. Imazhi i Kosovës duhet të paraqitet shumë mirë para Shteteve Anëtare kur ato të marrin vendimin. Pra vazhdimi i procesit është gjëja më e rëndësishme.

Berani:  Ambasadore Apostolova, një porosi nga ju dhe po e përfundojmë këtë intervistë. Cila është porosia juaj për qeverinë e Kosovës dhe qytetarët e Kosovës?

Apostolova:  Kam një porosi për qytetarët e Kosovës. Porosinë time për qeverinë e Kosovës, e jap çdo javë. Porosia ime për qytetarët e Kosovës është se ata duhet të besojnë që BE-ja është këtu për ta. Në fakt, BE-ja nuk është këtu vetëm për qeverinë dhe institucionet, sigurisht që jemi për të gjithë shtetin. Por, prania jonë, përpjekjet tona dhe projektet tona këtu,  gjithçka që bëjmë- është në fakt për të mirën e qytetarëve të Kosovës.

Berani:  Faleminderit shumë! Faleminderit për kohën!

Apostolova: Faleminderit!

 

 

Provo po ashtu

state department USA

Hoti dhe Kusari – Lila në Washington flasin për demokracinë

Shefi i grupit parlamentar të LDK-së, Avdullah Hoti dhe e para e Alternativës Mimoza Kusari …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.